Arbitration (મધ્યસ્થી) Format India — Gujarati Templates & Samples

મધ્યસ્થી (Arbitration) એ એક વૈકલ્પિક વિવાદ સમાધાન પદ્ધતિ (Alternative Dispute Resolution - ADR) છે, જેમાં વિવાદિત પક્ષો પોતાના મતભેદોનો નિર્ણય ન્યાયાલય (Civil Court) ની લાંબી પ્રક્રિયાને બદલે એક તટસ્થ ત્રીજા પક્ષ (મધ્યસ્થ/Arbitrator) પાસે કરાવે છે. ભારતમાં આ સંલગ્નકીકરણ અને મધ્યસ્થી અધિનિયમ, 1996 (Arbitration and Conciliation Act, 1996) દ્વારા શાસિત છે.

આ અધિનિયમની કલમ 7 મધ્યસ્થી કરાર (Arbitration Agreement) ને માન્યતા આપે છે, જે લેખિત હોવો આવશ્યક છે. કલમ 8 મુજબ, જો કરારમાં મધ્યસ્થીની જોગવાઈ હોય, તો અદાલત દાવો ચલાવવાની ના પાડી પક્ષોને મધ્યસ્થી તરફ મોકલે છે. કલમ 11 મધ્યસ્થની નિમણૂકની પ્રક્રિયા સમજાવે છે.

મધ્યસ્થ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિર્ણયને 'મધ્યસ્થી પુરસ્કાર' (Arbitral Award) કહેવાય છે. કલમ 36 હેઠળ આ પુરસ્કાર સિવિલ અદાલતના ડિક્રી (Decree) સમાન ગણાય છે અને તેનો અમલ કરાવી શકાય છે. કલમ 34 હેઠળ મર્યાદિત આધારો પર જ (જેમ કે- જાહેર નીતિ વિરુદ્ધ અથવા પક્ષને સુનાવણીની તક ન મળી હોય) જ અદાલતમાં પડકાર (Challenge) કરી શકાય છે. ભારતીય કાયદામાં મધ્યસ્થી શું છે, તે સમજવું વ્યવસાયિક વિવાદોથી બચવા માટે અનિવાર્ય છે.

વ્યવસાયિક કરાર વિવાદ: જ્યારે બે કંપનીઓ વચ્ચે આપૂર્તિ, સેવા અથવા ભાગીદારી કરારમાં મતભેદ હોય અને કરારમાં મધ્યસ્થી કલમ હોય.

નિર્માણ અને રિયલ એસ્ટેટ: બિલ્ડર અને ખરીદનાર વચ્ચે પ્રોજેક્ટ વિલંબ, ગુણવત્તા અથવા ચુકવણી વિવાદ માટે.

આંતરરાષ્ટ્રિય વાણિજ્ય: ભારતીય અને વિદેશી કંપનીઓ વચ્ચેના ક્રોસ-બોર્ડર વેપાર વિવાદો માટે.

બેંકિંગ અને વિત્તીય લેનદેન: લોન કરાર, NPA વસૂલાત અને જામીનગીરી સંબંધિત વિવાદોના ઝડપી નિવારણ માટે.Notice