Child Custody (બાળ હિરાસત) Format India — Gujarati Templates & Samples

બાળ હિરાસત (Child Custody) એટલે અદાલત દ્વારા આપવામાં આવતો કાયદાકીય અધિકાર જેમાં એક માતા-પિતાને બાળકની શારીરિક હિરાસત (Physical Custody) અને ઉછેરની જવાબદારી સોંપવામાં આવે છે. ભારતમાં આ મુખ્યત્વે હિન્દુ લઘુમત્ય અને સંરક્ષણ અધિનિયમ, 1956 (Hindu Minority and Guardianship Act, 1956) અને સંરક્ષક અને વાર્ડ અધિનિયમ, 1890 હેઠળ શાસિત છે.

કાયદાની કલમ 6 મુજબ, નાબાળિગ (5 વર્ષથી ઓછી ઉંમર) બાળકની હિરાસત સ્વાભાવિક રીતે માતાને મળે છે, પરંતુ પિતા કાયદાકીય સંરક્ષક (Natural Guardian) ગણાય છે. જ્યારે માતા-પિતા વચ્ચે વિવાદ હોય, ત્યારે અદાલતનો એકમાત્ર આધાર "બાળકનું કલ્યાણ" (Welfare of the Child) છે, જેનો ઉલ્લેખ કલમ 13 માં કરવામાં આવ્યો છે. બાળકનું કલ્યાણ માતા-પિતાના કોઈપણ કાયદાકીય અધિકાર કરતાં વધી શકે છે.

અદાલત બાળકની ઉંમર, માતા-પિતાની આર્થિક સ્થિતિ અને બાળકની ઈચ્છા (જો બાળકની ઉંમર પૂરતી હોય) ધ્યાનમાં લઈને નિર્ણય કરે છે. ભારતીય કાયદામાં બાળ હિરાસત શું છે, તે સમજવું છૂટાછેડા અથવા વિવાહ વિચ્છેદ દરમિયાન બાળકના ભવિષ્યનું રક્ષણ કરવા માટે અત્યંત જરૂરી છે.

છૂટાછેડા અથવા વિવાહ વિચ્છેદ દરમિયાન: જ્યારે પતિ-પત્ની અલગ થાય છે અને બાળકની હિરાસત કોની પાસે રહેશે તે નક્કી કરવાની જરૂર હોય.

ઘરેલુ હિંસા અથવા દુરુપયોગ: જ્યારે એક પક્ષ બાળક સાથે દુર્વ્યવહાર કરતો હોય, ત્યારે બાળકની સુરક્ષા માટે હિરાસતની અરજી કરવી પડે છે.

બાળકનું અપહરણ: જ્યારે એક પક્ષ બાળકને બળજબરી લઈ જાય અને પાછો ન આપે, ત્યારે અદાલતનો આદેશ લાવવો પડે છે.

માતા-પિતાનું મૃત્યુ: જ્યારે માતા-પિતા બંને ન હોય, ત્યારે કાયદાકીય સંરક્ષક (Guardian) નિયુક્ત કરવા માટે અરજી કરવી પડે છે.