Co-Operative Society (સહકારી મંડળી) Format India — Gujarati Templates

સહકારી મંડળી (Co-Operative Society) એ એવી સ્વૈચ્છિક સંસ્થા છે જે સભ્યોની આર્થિક પ્રગતિ અને સ્વાર્થના બલિદાન દ્વારા સામૂહિક હિત માટે લોકશાહી વ્યવસ્થાથી કાર્ય કરે છે. ગુજરાતમાં તેનું સંચાલન ગુજરાત સહકારી સંસ્થા અધિનિયમ, 1961 હેઠળ થાય છે, જ્યારે બહુ-રાજ્ય સ્તરીય મંડળીઓ માટે મધ્યસ્થ સહકારી સંસ્થા અધિનિયમ, 2002 લાગુ પડે છે.

ભારતીય બંધારણના 97મા સુધારા (97th Constitutional Amendment) દ્વારા સહકારી મંડળીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે અને રાજ્યોને મંડળીની ચૂંટણી ૬ મહિનામાં કરાવવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે. અધિનિયમની કલમ 4 મુજબ, મંડળીની સ્થાપના માટે ઓછામાં ઓછા 10 સભ્યોની જરૂર પડે છે.

કાયદાકીય રીતે, સહકારી મંડળી એક કાયદાકીય વ્યક્તિ (Legal Entity) છે જેની પોતાની અલગ સત્તા હોય છે. મંડળીના સભ્યોની વ્યક્તિગત મિલકત અને મંડળીની મિલકત વચ્ચે તફાવત હોય છે. કલમ 24 હેઠળ મંડળીની મિલકત વેચવા કે ગીરવે મૂકવા માટે રજિસ્ટ્રારની પૂર્વમંજૂરી આવશ્યક છે. કોઈપણ ખેડૂત, ઉપભોક્તા કે વ્યવસાયિક વ્યક્તિ સામૂહિક હિત માટે આ મંડળી સ્થાપી શકે છે. ભારતીય કાયદામાં સહકારી મંડળી શું છે, તે સમજવું સામૂહિક વિકાસ માટે અત્યંત જરૂરી છે.

સામૂહિક ઘર બનાવવા: જ્યારે એક જ સોસાયટી અથવા અપાર્ટમેન્ટમાં ઘણા લોકો ભેગા રહીને જમીન ખરીદીને ઘર બનાવવા માંગતા હોય.

સસ્તું લોન મેળવવી: જ્યારે કામદારો અથવા ખેડૂતોને બેંક કરતાં ઓછા વ્યાજે લોન જોઈતી હોય અને ક્રેડિટ સોસાયટી બનાવવી પડે.

સંયુક્ત ખરીદી અને વેચાણ: ખેડૂતો અથવા કારીગરો જ્યારે મોટા પાયે કાચો માલ સસ્તો ખરીદીને પોતાનો માલ વધુ ભાવે વેચવા માંગતા હોય.

દૂધ વેચાણ: ડેરી ખાતાના ખેડૂતોને દૂધનો સંગ્રહ અને યોગ્ય ભાવે વેચાણ કરવા માટે કાયદાકીય રચના જોઈએ.